IMPLIKASI PENGGUNAAN KECERDASAN BUATAN DALAM MEDIA SOSIAL TERHADAP PEMBINAAN AKHLAK MASYARAKAT: ANALISIS USUL FIQH BERASASKAN SADD AL-DHARA’I DAN I‘TIBAR AL-MA’ALAT
THE IMPLICATIONS OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE USAGE IN SOCIAL MEDIA ON MORAL DEVELOPMENT IN SOCIETY: A USUL FIQH ANALYSIS BASED ON THE PRINCIPLES OF SADD AL-DHARA’I AND I‘TIBAR AL-MA’ALAT
DOI:
https://doi.org/10.61465/jurnalyadim.v6.385Keywords:
Kecerdasan Buatan (AI), media sosial, akhlak masyarakat, Sadd al-Dhara’i, usul fiqhAbstract
Kajian ini bertujuan untuk menganalisis implikasi penggunaan Kecerdasan Buatan (Artificial Intelligence, AI) dalam media sosial terhadap pembinaan akhlak masyarakat berdasarkan perspektif usul fiqh, khususnya prinsip Sadd al-Dhara’i. Perkembangan pesat AI dalam era digital telah mengubah cara manusia berkomunikasi dan berinteraksi, namun pada masa yang sama turut membawa cabaran terhadap nilai dan etika dalam masyarakat. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif melalui kaedah analisis kandungan terhadap pelbagai sumber sekunder seperti artikel jurnal, laporan serta karya ulama dalam bidang usul fiqh. Hasil kajian menunjukkan bahawa penggunaan AI dalam media sosial menyumbang kepada peningkatan penyebaran maklumat palsu, penipuan dalam talian serta pembentukan tingkah laku tidak beretika akibat pengaruh algoritma dan pendedahan berulang kepada kandungan tertentu. Berdasarkan prinsip Sadd al-Dhara’i yang diperkukuhkan dengan konsep i`tibar al-ma`alat, penggunaan AI yang berpotensi membawa kepada kemudaratan perlu dikawal bagi mengelakkan kerosakan akhlak yang lebih besar dalam masyarakat. Sehubungan itu, kajian ini mencadangkan pendekatan yang lebih proaktif dan bersifat pencegahan melalui pengukuhan dasar, peningkatan literasi digital serta penglibatan aktif institusi sosial dalam membimbing masyarakat menggunakan teknologi secara beretika. Justeru, kajian ini menyumbang kepada pengembangan aplikasi prinsip usul fiqh dalam menilai isu teknologi semasa serta menekankan kepentingan mengekalkan keseimbangan antara kemajuan teknologi dan pembinaan akhlak masyarakat.
Downloads
References
Abdul Karim, M. Y., & Lyndon, N. (2023). Pandangan dunia pengguna perniagaan dalam talian tentang jenayah siber. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities (MJSSH), 8(7). https://doi.org/10.47405/mjssh.v8i7.2392
Abdul Wahab, E., Pitchan, M. A., & Salman, A. (2023). Pengetahuan, sikap dan amalan masyarakat di Kuala Lumpur terhadap kempen pencegahan jenayah penipuan dalam talian. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 39(1), 240–258. https://doi.org/10.17576/jkmjc-2023-3901-14
Abdullah Basmeih. (2010). Tafsir Pimpinan ar-Rahman kepada Pengertian al-Qur’an. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.
al-Ghazālī, A. H. (1993). Al-Mustaṣfā min ʿIlm al-Uṣūl. Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
al-Nawawī, Y. S. (1991). Al-Arbaʿīn al-Nawawiyyah. Dār al-Salām.
al-Qurṭubī, M. A. (2006). Al-Jāmiʿ li Aḥkām al-Qurʾān. Muʾassasat al-Risālah.
al-Shāṭibī, A. I. (1997). Al-Muwāfaqāt fī Uṣūl al-Sharīʿah. Dār al-Maʿrifah.
al-Ṭabarī, M. J. (2001). Jāmiʿ al-Bayān ʿan Taʾwīl Āy al-Qurʾān. Dār Hijr.
Anthonysamy, L. (2022). A new digital literacy framework to mitigate misinformation in social media among young adults. Global Knowledge, Memory and Communication. https://doi.org/10.1108/GKMC-04-2022-0098
Apuke, O. D., & Omar, B. (2021). Fake news and COVID-19: Modelling the predictors of fake news sharing among social media users. Telematics and Informatics, 56, 101475. https://doi.org/10.1016/j.tele.2020.101475
Auda, J. (2008). Maqasid al-Shariah as Philosophy of Islamic Law. IIIT.
Bada, M., Sasse, M. A., & Nurse, J. R. C. (2019). Cyber security awareness campaigns: Why do they fail to change behaviour? Information & Computer Security, 27(3), 393–410. https://doi.org/10.1108/ICS-12-2018-0148
Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A., & Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big? Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency, 610–623.https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
Cinelli, M., Quattrociocchi, W., Galeazzi, A., Valensise, C. M., Brugnoli, E., Schmidt, A. L., Zola, P., Zollo, F., & Scala, A. (2021). The echo chamber effect on social media. Proceedings of the National Academy of Sciences, 118(9), e2023301118.
https://doi.org/10.1073/pnas.2023301118
Cross, C. (2021). Romance fraud and cybercrime in the digital age. Trends & Issues in Crime and Criminal Justice (No. 618). Australian Institute of Criminology. https://www.aic.gov.au/publications/tandi
CyberSecurity Malaysia. (2024). Cyber999 Incident Statistics 2024. CyberSecurity Malaysia. https://www.cybersecurity.my
Dwivedi, Y. K., Kshetri, N., Hughes, L., Slade, E. L., Jeyaraj, A., Kar, A. K., Baabdullah, A. M., Koohang, A., Raghavan, V., Ahuja, M., Albanna, H., Albashrawi, M. A., Al-Busaidi, A. S., Balakrishnan, J., Barlette, Y., Basu, S., Bose, I., Brooks, L., Buhalis, D., … Wright, R. (2023). Opinion paper: “So what if ChatGPT wrote it?” Multidisciplinary perspectives on opportunities, challenges and implications of generative conversational AI for research, practice and policy. International Journal of Information Management, 71, 102642. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2023.102642
Floridi, L., Cowls, J., Beltrametti, M., Chatila, R., Chazerand, P., Dignum, V., Luetge, C., Madelin, R., Pagallo, U., Rossi, F., Schafer, B., Valcke, P., & Vayena, E. (2018). AI4People—An ethical framework for a good AI society: Opportunities, risks, principles, and recommendations. Minds and Machines, 28(4), 689–707. https://doi.org/10.1007/s11023-018-9482-5
Ibn al-Qayyim, M. A. (1991). Iʿlām al-Muwaqqiʿīn ʿan Rabb al-ʿĀlamīn (Vols. 1–4). Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah.
Ibn Kathīr, I. (1999). Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm. Dār Ṭayyibah.
Ibn Mājah, M. Y. (2009). Sunan Ibn Mājah. Dār al-Risālah al-ʿĀlamiyyah.
Ibn Rajab al-Ḥanbalī, A. F. (1997). Jāmiʿ al-ʿUlūm wa al-Ḥikam. Muʾassasat al-Risālah.
Jabatan Perangkaan Malaysia. (2024). Statistik jenayah, Malaysia, 2024. Jabatan Perangkaan Malaysia. https://www.dosm.gov.my/uploads/content-downloads/file_20241016122006.pdf
Jang-Jaccard, J., & Nepal, S. (2014). A survey of emerging threats in cybersecurity. Journal of Computer and System Sciences, 80(5), 973–993.
https://doi.org/10.1016/j.jcss.2014.02.005
Kamali, M. H. (2022). Shariah Law: An Introduction. Oneworld Publications.
Malaysian Communications and Multimedia Commission. (2023). Internet Users Survey 2022. Malaysian Communications and Multimedia Commission. https://www.mcmc.gov.my/
Ministry of Science, Technology and Innovation. (2021). Malaysia National Artificial Intelligence Roadmap 2021–2025 (AI-RMAP). https://mastic.mosti.gov.my/publication/artificial-intelligence-roadmap-2021-2025/
Ministry of Science, Technology and Innovation. (2024). National Guidelines on Artificial Intelligence Governance and Ethics (AIGE). Ministry of Science, Technology and Innovation. https://mastic.mosti.gov.my/storage/2024/09/the-national-guidelines-on-ai-governance-ethics.pdf
Mohd Hamizi, M. A. F., & Hamzah, I. S. (2023). Penggunaan media sosial sebagai media baharu dan impaknya terhadap masyarakat Malaysia. Perspektif: Jurnal Sains Sosial dan Kemanusiaan, 15(Special Issue), 24–37. https://doi.org/10.37134/perspektif.vol15.sp.3.2023
Muhammad, F., Awang, S. A., Lin, B. O. J., Wan Mohd Zailani, W. I. D., & Mahjom, N. (2024). Knowledge on Scam Crime Protection Among Teenagers in Malaysia. Asian People Journal, 7(2), 71–85. https://doi.org/10.37231/apj.2024.7.2.600
Norman, M. W. M., & Mohamad Nasir, Z. (2025). Challenges of social media usage in public health communication in the Malaysian context/Cabaran penggunaan media sosial dalam komunikasi kesihatan awam dalam konteks Malaysia. Sains Humanika, 17(2), 37–49. https://doi.org/10.11113/sh.v17n2.2195
Omar, B., & Dequan, W. (2020). Watch, share or create: The influence of personality traits and user motivation on TikTok mobile video usage. International Journal of Interactive Mobile Technologies (iJIM), 14(4), 121–137. https://doi.org/10.3991/ijim.v14i04.12429
Rahim, N. A., & Jusoh, N. M. (2025). The role of media literacy in combating fake news: Insights from Malaysian youth. International Journal of Research and Innovation in Social Science, 9(13), 98–101. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.913COM0010
Rahman, M. S., & Choo, K. K. R. (2015). A survey of information security incident handling. Computers & Security, 49, 45–69.https://doi.org/10.1016/j.cose.2014.10.004
Russell, S., & Norvig, P. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4th ed.). Pearson.
Securities Commission Malaysia & Malaysian Communications and Multimedia Commission. (2025, March 1). SC and MCMC to combat scams via enhanced regulatory oversight. https://www.sc.com.my/resources/media/media-release/sc-and-mcmc-to-combat-scams-via-enhanced-regulatory-oversight
Termimi, M. A. A., & Ramli, R. (2017). Jenayah siber kehartaan di Malaysia menurut hukum Islam: Analisis isu terpilih. Online Journal of Research in Islamic Studies, 4(1), 1–15. https://ejournal.um.edu.my/index.php/RIS/article/view/12590
Vosoughi, S., Roy, D., & Aral, S. (2018). The spread of true and false news online. Science, 359(6380), 1146–1151.
https://doi.org/10.1126/science.aap9559
Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism. PublicAffairs.
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 International Journal of Islam and Contemporary Affairs

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.










